Alkoholizm u seniora lub w rodzinie – jak bezpiecznie zakończyć takie zlecenie?

Praca opiekunki seniora za granicą bywa wymagająca nawet w spokojnym domu. Sytuacja staje się jednak dużo trudniejsza, gdy problem alkoholowy dotyczy samego podopiecznego albo kogoś z jego rodziny. Wtedy oprócz stresu pojawia się pytanie: jak bezpiecznie zakończyć zlecenie, nie narażając swojego zdrowia, pieniędzy i dokumentów? Dobra wiadomość jest taka, że nie musisz działać „na wyczucie” – są zasady, które pomagają wyjść z takiej sytuacji mądrze i zgodnie z umową.

Co mówią przepisy i Twoja umowa?

Problem alkoholowy w domu, w którym pracujesz, to nie tylko trudna sytuacja życiowa. To także kwestia bezpieczeństwa pracy, warunków zakwaterowania i zakresu obowiązków. Dlatego pierwszym krokiem zawsze powinno być sprawdzenie, co dokładnie masz zapisane w umowie.

Najpierw sprawdź, z kim masz umowę

To podstawowa sprawa, bo od niej zależy, do kogo kierujesz zgłoszenie i roszczenia:

– umowa z agencją – najczęściej to agencja odpowiada za organizację zlecenia, kontakt z rodziną, zmianę miejsca pracy i interwencję;
– umowa bezpośrednio z rodziną – wtedy wiele spraw musisz załatwiać bez pośrednika, a szczególnie ważne staje się zbieranie dowodów i forma wypowiedzenia;
– delegowanie lub zatrudnienie za granicą – znaczenie ma też to, czy pracujesz na polskiej umowie, czy według prawa kraju wykonywania pracy.

Jeśli nie wiesz, jaki masz model zatrudnienia, poproś o wyjaśnienie na piśmie. To ważne, bo inne mogą być zasady wypowiedzenia, zgłaszania wypadku czy dochodzenia niewypłaconych pieniędzy.

Jakie zapisy w umowie są kluczowe przy problemie alkoholowym?

Zwróć uwagę szczególnie na:

– zakres obowiązków – czy masz opiekować się tylko seniorem, czy także prowadzić dom, robić zakupy, towarzyszyć poza domem;
– warunki zakwaterowania – jeśli osoba pod wpływem alkoholu narusza Twoją prywatność, wchodzi do pokoju, awanturuje się, to może oznaczać naruszenie podstawowych warunków pracy;
– czas pracy i przerwy – przy alkoholizmie podopieczny lub rodzina często próbują przerzucić na opiekunkę „stałą gotowość” przez całą dobę;
– klauzule o wcześniejszym zakończeniu zlecenia – sprawdź termin wypowiedzenia, procedurę zgłoszenia oraz sytuacje nadzwyczajne;
– zapisy o zagrożeniu zdrowia i bezpieczeństwa – czasem umowa lub regulamin agencji przewiduje możliwość natychmiastowego przerwania zlecenia, jeśli miejsce pracy jest niebezpieczne.

Jeżeli w domu dochodzi do agresji słownej, gróźb, przemocy fizycznej, naruszania nietykalności albo prób zmuszania Cię do pracy ponad ustalenia, to nie jest „normalna trudność zlecenia”. To może być podstawa do interwencji i zakończenia pracy.

Co jest standardem, a co powinno wzbudzić czujność?

Za normalne można uznać to, że senior ma trudny charakter, bywa marudny albo wymaga większej cierpliwości. Alarm powinny włączyć Ci się wtedy, gdy:

– podopieczny regularnie jest pijany i staje się agresywny;
– członek rodziny pod wpływem alkoholu nocuje w domu i zakłóca Twoje bezpieczeństwo;
– ktoś zabiera Ci telefon, dokumenty, klucze lub ogranicza wyjścia;
– rodzina ukryła przed Tobą problem alkoholowy przed wyjazdem;
– agencja bagatelizuje sytuację mimo wyraźnych zgłoszeń;
– słyszysz: „wytrzymaj jeszcze kilka dni”, choć czujesz realne zagrożenie.

Szczególną czujność zachowaj, jeśli problem alkoholowy był zatajony przed rozpoczęciem zlecenia. To oznacza, że przyjęłaś pracę na innych warunkach, niż faktycznie zastałaś na miejscu.

Twoje prawa i obowiązki

Opiekunki bardzo często słyszą, co „muszą”. Dużo rzadziej mówi się im jasno, do czego mają prawo. A właśnie to daje poczucie bezpieczeństwa.

Masz prawo do:

– bezpiecznych warunków pracy i mieszkania – nikt nie ma prawa narażać Cię na agresję, przemoc, poniżanie czy ciągły lęk;
– informacji o rzeczywistym stanie podopiecznego – także o uzależnieniu, skłonności do agresji, zaburzeniach psychicznych czy wcześniejszych incydentach;
– przerw i odpoczynku – nawet przy pracy opiekuńczej nie oznacza to gotowości 24 godziny na dobę;
– wynagrodzenia zgodnego z umową – także za przepracowany czas do dnia zakończenia zlecenia;
– ubezpieczenia – zdrowotnego, a zależnie od modelu zatrudnienia również społecznego;
– poszanowania prywatności – osobny pokój, możliwość zamknięcia drzwi, swobodny kontakt z rodziną;
– zgłoszenia problemu i żądania zmiany zlecenia – jeśli warunki okazały się inne niż ustalone;
– odmowy wykonywania poleceń sprzecznych z umową lub niebezpiecznych – np. dźwigania ponad siły, podawania alkoholu, ukrywania stanu seniora przed lekarzem.

Twoje obowiązki

Z drugiej strony masz też obowiązki, które warto wypełnić, by nie dawać pretekstu do zarzutów:

– wykonywać pracę zgodnie z ustalonym zakresem;
– informować agencję lub rodzinę o poważnych incydentach;
– nie opuszczać miejsca pracy bez żadnej informacji, jeśli nie ma bezpośredniego zagrożenia;
– dokumentować sytuację rzetelnie, bez przesady i bez emocjonalnych oskarżeń;
– dbać o podstawowe bezpieczeństwo seniora do czasu przekazania opieki, o ile nie zagraża to Tobie.

To ważne: Twoje obowiązki nie oznaczają obowiązku znoszenia przemocy albo ryzyka. Jeśli sytuacja jest niebezpieczna, pierwszeństwo ma Twoje zdrowie i życie.

Krok po kroku – co zrobić w sytuacji problemowej? (Interwencja)

Gdy pojawia się alkoholizm seniora lub członka rodziny, wiele opiekunek działa zbyt długo „na słowo”. To błąd. W takiej sytuacji potrzebujesz prostego planu.

Krok 1. Oceń, czy jest tylko trudno, czy już niebezpiecznie

Zadaj sobie kilka pytań:

– Czy ktoś jest agresywny?
– Czy boisz się zostać sama w domu?
– Czy ktoś narusza Twoją prywatność?
– Czy podopieczny pod wpływem alkoholu stwarza zagrożenie dla siebie lub Ciebie?
– Czy członek rodziny przychodzi pijany i wywołuje awantury?

Jeśli odpowiedź brzmi „tak”, nie bagatelizuj tego. Problem alkoholowy bardzo często się nasila, a nie znika sam.

Krok 2. Udokumentuj sytuację

Zbieraj dowody spokojnie i systematycznie. Przydadzą się, jeśli agencja zacznie kwestionować Twoją wersję wydarzeń.

Zapisuj:

– datę i godzinę zdarzenia;
– kto był pod wpływem alkoholu;
– co dokładnie się stało;
– czy były groźby, krzyki, popychanie, wejście do Twojego pokoju;
– czy była potrzeba wezwania pomocy.

Warto mieć:

– wiadomości SMS i e-maile do agencji lub rodziny;
– zdjęcia zniszczeń lub niebezpiecznych warunków, jeśli to legalne i bezpieczne;
– notatki z rozmów telefonicznych: z kim rozmawiałaś, kiedy, co ustalono;
– potwierdzenia, że zgłaszałaś problem.

Nie nagrywaj ludzi pochopnie, jeśli nie znasz lokalnych przepisów. W niektórych krajach kwestia nagrań może być delikatna. Najbezpieczniejsza jest forma pisemna: wiadomość, e-mail, notatka.

Krok 3. Zgłoś problem na piśmie

Jeśli pracujesz przez agencję, najpierw piszesz do:

– koordynatora,
– opiekuna kontraktu,
– dyżurnego numeru alarmowego agencji.

W wiadomości napisz krótko i konkretnie:

– że w miejscu pracy występuje problem alkoholowy;
– kto stwarza zagrożenie;
– jakie incydenty miały miejsce;
– że prosisz o pilną interwencję lub zmianę zlecenia;
– w jakim terminie oczekujesz odpowiedzi.

Przykład prostego zgłoszenia:

„Zgłaszam, że od dnia 12 maja w domu dochodzi do incydentów związanych z nadużywaniem alkoholu przez syna podopiecznej. Dnia 12 i 13 maja wszedł do mojego pokoju wieczorem pod wpływem alkoholu, krzyczał i odmówił opuszczenia pomieszczenia. Czuję się niebezpiecznie. Proszę o pilną interwencję i organizację zmiany miejsca pracy.”

Jeśli pracujesz bezpośrednio dla rodziny, również zgłaszaj wszystko pisemnie, nie tylko ustnie.

Krok 4. Domagaj się jasnej decyzji

Nie zgadzaj się na mgliste odpowiedzi typu:

– „proszę jeszcze poczekać”,
– „to tylko jednorazowa sytuacja”,
– „on tak ma, ale nic nie zrobi”,
– „załatwimy to później”.

Masz prawo zapytać wprost:

– kto przejmie opiekę,
– kiedy nastąpi zmiana zlecenia,
– kto organizuje transport,
– jak zostanie rozliczone wynagrodzenie,
– czy dostaniesz potwierdzenie zakończenia pracy.

Krok 5. Jeśli sytuacja jest nagła – dzwoń po pomoc

Jeżeli dochodzi do bezpośredniego zagrożenia, nie czekaj na zgodę agencji. Wzywasz pomoc tak jak każdy człowiek w niebezpieczeństwie.

Najczęściej przydatne będą:

– 112 – numer alarmowy w krajach UE;
– lokalna policja – gdy jest agresja, groźby, przemoc, wtargnięcie do pokoju;
– pogotowie – gdy podopieczny jest nieprzytomny, ma uraz, zatrucie alkoholowe lub problemy zdrowotne;
– ambasada lub konsulat – gdy sprawa robi się bardzo trudna, np. zabrano Ci dokumenty albo nie masz jak wrócić;
– inspekcja pracy lub lokalny urząd ds. zatrudnienia – jeśli problem dotyczy także rażącego łamania warunków pracy.

Krok 6. Nie odchodź „w ciemno”, jeśli nie musisz

Jeśli nie ma bezpośredniego zagrożenia życia, postaraj się zakończyć zlecenie tak, by zabezpieczyć swoje interesy:

– wyślij wypowiedzenie lub zgłoszenie zakończenia pracy;
– poproś o rozliczenie na piśmie;
– spakuj dokumenty, leki, telefon, ładowarkę i pieniądze;
– zachowaj dane kontaktowe do agencji, rodziny i osób awaryjnych.

Ale jeśli naprawdę jest niebezpiecznie, Twoje bezpieczeństwo jest ważniejsze niż „idealna procedura”.

Bezpieczeństwo finansowe i formalne

Problemy z alkoholem w domu często idą w parze z chaosem organizacyjnym. Dlatego dokumenty i dowody są Twoją ochroną.

Jakie dokumenty warto zawsze mieć?

Przed wyjazdem i w trakcie zlecenia miej kopie:

– umowy,
– aneksów i regulaminu,
– karty zlecenia lub opisu podopiecznego,
– potwierdzenia ubezpieczenia,
– danych koordynatora i numeru alarmowego,
– potwierdzeń przelewów wynagrodzenia,
– potwierdzenia adresu miejsca pracy.

Najlepiej trzymaj je:

– w telefonie,
– na mailu,
– w formie papierowej.

Dlaczego raporty z pracy są tak ważne?

Krótki dziennik pracy może uratować Cię przy sporze o pieniądze albo o rzekome „porzucenie zlecenia”. Wystarczy kilka zdań dziennie:

– co robiłaś,
– ile godzin realnie pracowałaś,
– jakie były incydenty,
– kiedy zgłaszałaś problem.

To szczególnie ważne, gdy rodzina później twierdzi, że „nic się nie działo”.

Jak chronić wynagrodzenie przy wcześniejszym zakończeniu zlecenia?

Pamiętaj, aby:

– nie zgadzać się na ustne obietnice typu „rozliczymy się później”;
– poprosić o pisemne potwierdzenie liczby przepracowanych dni;
– zapisać datę i godzinę faktycznego zakończenia pracy;
– zachować bilety i potwierdzenia kosztów podróży, jeśli umowa przewiduje ich zwrot;
– dopytać, czy wcześniejszy zjazd wpływa na stawkę i na jakiej podstawie.

Jeżeli agencja lub rodzina odmawia zapłaty mimo wykonanej pracy, masz prawo domagać się wynagrodzenia za realnie przepracowany okres. W sporze duże znaczenie ma właśnie dokumentacja.

Przed wyjazdem zadbaj o plan awaryjny

To bardzo praktyczne i bardzo ważne. Zanim wyjedziesz:

– zapisz adres placówki i dokładny adres domu;
– upewnij się, kto finansuje powrót w razie przerwania zlecenia;
– miej własne środki na awaryjny bilet;
– zostaw bliskim kopię umowy i adres miejsca pobytu;
– ustal z rodziną lub znajomą osobą hasło alarmowe na wypadek kłopotów.

Częste błędy i pułapki

W trudnej sytuacji łatwo zrobić coś pod wpływem stresu. Oto najczęstsze błędy.

„Wytrzymam, bo głupio zjechać”

To jeden z najgroźniejszych schematów. Opiekunki często boją się, że będą ocenione jako „konfliktowe”. Tymczasem zgłoszenie zagrożenia to nie fanaberia, tylko odpowiedzialność.

Ustalenia tylko na słowo

Jeśli koordynator mówi przez telefon: „jutro organizujemy zmianę”, od razu wyślij SMS lub e-mail:

„Potwierdzam naszą rozmowę: zgodnie z ustaleniem jutro ma zostać zorganizowana zmiana zlecenia z powodu zagrożenia w miejscu pracy.”

Bez tego później łatwo usłyszysz: „nic takiego nie ustalaliśmy”.

Zostawienie dokumentów w łatwo dostępnym miejscu

W domu, gdzie ktoś nadużywa alkoholu, dokumenty i pieniądze trzymaj przy sobie lub w zamykanym miejscu. Dotyczy to także telefonu i leków.

Podawanie alkoholu podopiecznemu „bo rodzina tak chce”

Nie zgadzaj się automatycznie na takie polecenia. Jeśli widzisz, że alkohol szkodzi seniorowi, koliduje z lekami albo prowadzi do agresji, zgłaszaj to. Nie bierz na siebie odpowiedzialności za decyzje, które mogą pogorszyć stan chorego.

Natychmiastowe wyjście bez żadnej informacji, gdy nie ma bezpośredniego zagrożenia

Czasem to zrozumiałe emocjonalnie, ale formalnie może utrudnić rozliczenie. Jeśli możesz, zawsze zostaw ślad: wiadomość, zgłoszenie, wezwanie pomocy, notatkę dla agencji.

Krótkie TIPY dla opiekunki

– Mów faktami, nie emocjami. Zamiast „tu jest koszmar”, napisz: „dnia 14 maja o 22:30 syn podopiecznej pod wpływem alkoholu wszedł do mojego pokoju”.
– Dokumentuj nadgodziny i nocne interwencje. Krótka lista z datą i godziną wystarczy, by później wykazać realny czas pracy.
– Po każdej ważnej rozmowie wyślij potwierdzenie SMS-em lub mailem. To najprostszy sposób zabezpieczenia się.
– Jeśli czujesz strach, nie czekaj na „jeszcze jeden incydent”. Przy przemocy lub groźbach reaguj od razu.
– Skonsultuj się z prawnikiem, związkiem zawodowym albo organizacją wspierającą pracowników migrujących, jeśli agencja odmawia pomocy, nie płaci albo grozi karami za zejście ze zlecenia.

Podsumowanie

Alkoholizm seniora albo członka jego rodziny to nie jest „trudny charakter”, który po prostu musisz wytrzymać. Jeśli sytuacja narusza Twoje bezpieczeństwo, prywatność lub warunki umowy, masz prawo domagać się interwencji i bezpiecznego zakończenia zlecenia. Najważniejsze są trzy rzeczy: sprawdzenie umowy, szybkie zgłoszenie problemu na piśmie i spokojne zbieranie dowodów. Dzięki temu działasz nie tylko odważnie, ale też mądrze.

Więcej gotowych rozwiązań i wzorów pism znajdziesz w naszym Centrum S.O.S. Opiekunki.

O autorze

Monika Naglik

Przez lata pracowałam jako starszy specjalista w agencji opiekuńczej — rekrutowałam opiekunki, przygotowywałam umowy, organizowałam wyjazdy do Niemiec i prowadziłam interwencje u rodzin podopiecznych. Prywatnie od lat opiekuję się teściową chorą na Alzheimera, dlatego dobrze znam realia całodobowej opieki: kryzysy w środku nocy, wypalenie i momenty, gdy po prostu nie wiadomo, co robić. Branżę opiekuńczą poznałam z dwóch stron — od zaplecza agencji i codziennej pracy opiekunki. Na zleceniadlaopiekunek.pl tworzę poradniki dla opiekunek oraz prowadzę Polski Ranking Agencji Opiekuńczych — niezależne zestawienie tworzone przez same opiekunki, w którym co miesiąc publikuję wyniki i analizuję rynek.

LinkedIn